URAZY OCZU
Urazy oczu zdarzają się często w grach sportowych i mogą spowodować dożywotnie kalectwo, gdyż poszkodowanemu grozi utrata wzroku. Kiedy masz wątpliwości w przypadku urazu oczu, udaj się niezwłocznie po pomoc medyczną.

Ciało obce w oku Nawet drobne zanieczyszczenia typu ziarenka piasku, nasiona, opiłki mogą dostać się do oczu i spowodować duże podrażnienia, a nawet uszkodzenia. Czynności, jakie należy podjąć, aby usunąć takie ciało obce: 1. Nałożyć powiekę górną na dolną; w ten sposób, przez mechaniczne przesuwanie, można odkleić przedmiot od wewnętrznej strony powieki. 2. Trzymając powiekę, otwierać oko, łagodnie płukać ciepłą wodą. 3. Jeżeli ciało obce znajduje się pod dolną powieką, należy ją łagodnie odciągnąć i rogiem sterylnego gazika lub czystej chusteczki do nosa starać się wysunąć je na zewnątrz.

Urazy penetrujące oka Urazy penetrujące są skutkiem działania ostrego przedmiotu na gałkę oczną, którą uszkadzają, pozostając w niej. Postępowanie w przypadku penetrującego urazu oka: 1. Unieruchomienie wbitych przedmiotów za pomocą jałowych kompresów lub gazy. 2. Zdrowe oko powinno być zamknięte. 3. Wykonanie telefonu po pomoc medyczną pod numer 112 lub 999.

Obrzęk gałki ocznej
Obrzęk gałki ocznej może przybierać różne kolory: od sino-popielatego przez fioletowy do żółto-zielonego.
Oprócz zmian kolorystycznych dochodzi do obrzęku powieki.
Postępowanie w przypadku obrzęku gałki ocznej
1. Przyłóż lód lub opatrunek schładzający na ok.15-20 min.; spowoduje to zmniejszenie bólu i obrzęku. Nie przykładaj lodu lub opatrunku schładzającego bezpośrednio na gałkę oczną i nie naciskaj jej.
2. Poszukaj pomocy medycznej, jeżeli jest silny ból, zaburzenia widzenia.
Pierwsza pomoc
1. Uszkodzoną gałkę oczną przykryj jałowym kompresem lub gazą, ale nie stosuj ucisku.
2. Zabezpiecz opatrunek papierowym kapturkiem przyklejając go plastrem do skóry.
3. Zdrowe oko powinno pozostać zamknięte.
4. Zadzwoń po pomoc medyczną 112 lub 999.

Rany cięte oka
Rany cięte oka wymagają bardzo delikatnego postępowania, aby przywrócić prawidłowy wygląd i funkcjonowanie gałki ocznej.
Pierwsza pomoc
1. Jeżeli gałka oczna jest przecięta, nie wolno stosować ucisku.
2. Jeżeli jest przecięta jedynie powieka, zastosować opatrunek z lekkim uciskiem.
3. Zdrowe oko powinno być zamknięte.
4. Poszukaj pomocy medycznej.

Chemiczne urazy gałki ocznej
Oparzenia chemiczne oka są zwykle spowodowane kwasami lub zasadami. W takich przypadkach wymagana jest natychmiastowa pomoc, ponieważ nieodwracalne uszkodzenia gałki ocznej pojawiają się bardzo szybko (często po kilkunastu sekundach) i doprowadzają do trwałej utraty wzroku.
Pierwsza pomoc
1. Otworzyć szeroko oko i spłukiwać ciepłą wodą przez ok. 20 min. strumieniem ciągłym i delikatnym. Oko należy przepłukiwać od strony nosa na zewnątrz, aby usuwany związek chemiczny nie wpłynął do drugiego oka.
2. Załóż luźny jałowy opatrunek.
3. Dzwoń po pomoc medyczną pod numer 112 lub 999.

Oparzenia oka światłem
Oparzenia oka światłem są najczęściej rezultatem patrzenia bezpośrednio w strumień światła ultrafioletowego lub długiego patrzenia na śnieg w jasny słoneczny dzień. Ból pojawia się po kilku godzinach po wydarzeniu.
Pierwsza pomoc
1. Przykryj oczy wilgotnym, jałowym, chłodnym opatrunkiem. Nie wolno pozwalać poszkodowanemu na pocieranie uszkodzonego oka.
2. Udaj się po pomoc medyczną.

Urazy oczu
Typy urazów głowy		Postępowanie
Luźne ciało obce		odciągnij górną powiekę, nałóż na dolną powiekę
		dolną powiekę odciągnij w dół i skieruj wzrok ku górze
		gazą usuń widoczny obiekt
Penetrujące
		wbite ciało obce staraj się unieruchomić dużym jałowym opatrunkiem, oklej je dokładnie
		zdrowe oko powinno pozostać zamknięte
		udaj się po pomoc medyczną
Chemiczne
		oko utrzymuj otwarte
		spłukuj je wodą przez ok. 20 minut
		załóż jałowy, wilgotny, luźny opatrunek
		udaj się po pomoc medyczną
Rany cięte
		jeżeli przecięta jest gałka oczna, załóż opatrunek jałowy, bez uciskania oka
		jeżeli przecięta jest tylko powieka, zastosuj jałowy opatrunek z delikatnym uciskiem
		udaj się po pomoc medyczną
Obrzęk gałki ocznej
		w miejscu urazu przyłóż zimny opatrunek na ok. 15 minut
		gdy ból nie ustępuje, są zaburzenia widzenia, dzwoń po pomoc medyczną

URAZY NOSA
Urazy nosa najczęściej zdarzają się podczas bójek, uprawiania aktywnie sportu, w wypadkach rowerowych.

Krwawienie z nosa
Krwawienie z nosa może wystąpić na skutek uderzenia, kichnięcia, pociągania nim lub wydmuchiwania go.
Rozróżniamy dwa typy krwawienia z nosa:
- krwawienie zewnętrzne;
- krwawienie wewnętrzne.
Krwawienie zewnętrzne występuje w 90% urazów, a udzielenie pierwszej pomocy jest proste. Krwawienie wewnętrzne stanowi pozostałe 10% przypadków; krew masywnie spływa tylną ścianą gardła do wewnątrz i jest to bardzo poważne krwawienie wymagające pomocy medycznej.
Pierwsza pomoc w przypadku krwawienia z nosa:
1. Posadź poszkodowanego z głową pochyloną do przodu.
2. Zaciśnij palcami skrzydełka nosa i trzymaj tak przez 10-15 min.
3. Wezwij pomoc medyczną jeżeli:
- nie możesz opanować krwawienia;
- podejrzewasz krwawienie wewnętrzne,;
- poszkodowany ma wysokie ciśnienie;
- poszkodowany przyjmuje leki przeciwzakrzepowe lub duże dawki polopiryny (aspiryny);
- krwawienie występuje po urazie nosa i podejrzewasz jego złamanie.

Złamanie nosa
Do objawów złamanego nosa należą:
- ból, obrzęk, skrzywiony nos;
- krwawienie i trudność w oddychaniu przez nos;
- krwiak wokół oczu pojawiający się 1-2 dni po urazie.
Pierwsza pomoc w przypadku złamania nosa:
1. Opanuj krwawienie z nosa.
2. Przyłóż okład z lodu lub lód na ok. 15 min. (nie prostuj nosa).
3. Dzwoń po pomoc medyczną pod nr 112 lub 999.

USZKODZENIA JAMY USTNEJ
Do uszkodzeń jamy ustnej zaliczamy: uszkodzenia warg, zębów, języka. Urazy te powodują silny ból i niepokój u poszkodowanego.

Przygryziona warga lub język
W trakcie napadu padaczki, urazu często dochodzi do przygryzienia wargi lub języka.
Pierwsza pomoc w przypadku przygryzienia wargi lub języka:
1. Zastosuj mocny bezpośredni ucisk.
2. Zastosuj opatrunek schładzający lub okład z lodu.
3. Gdy nie opanujesz krwawienia, dzwoń po medyczną pomoc pod nr 112 lub 999.

Wybicie zęba
Wybicie zęba jest przypadkiem stomatologicznym i wymaga interwencji stomatologa. Zwykle masz 30 min. na dowiezienie poszkodowanego do gabinetu stomatologicznego, aby udało się reimplantować wybity ząb. Wybity ząb należy znaleźć i chronić przed wyschnięciem, zanurzając w soli fizjologicznej.
Pierwsza pomoc w przypadku wybitego zęba należy:
1. Przepłukać jamę ustną (ciepłą wodą), następnie w miejscu wybitego zęba umieścić jałowy kompres, zagryzając go. Uciskając pusty zębodół, opanowujesz krwawienie.
2. Znaleźć ząb, przytrzymać go za koronę, nie za korzeń.
3. Natychmiast zawieźć poszkodowanego do stomatologa, a jeżeli występują ciężkie obrażenia, dzwonić po
pomoc medyczną pod numer 112 lub 999.
4. Wybity ząb powinien być trzymany w wilgotnym środowisku:
- jeżeli poszkodowany jest dorosły i jest przytomny, ząb umieść pomiędzy dolnym dziąsłem a wargą udać się do stomatologa;
- jeżeli nie można umieścić zęba w jamie ustnej poszkodowanego, należy go wypluć do kubeczka – powinniśmy go umieścić w ślinie.

Ból zęba
Bóle zębów mogą mieć bardzo duże nasilenie i powodować bóle głowy, gorączkę, bezsenność.
Pierwsza pomoc w przypadku bólu zęba:
1. Przepłucz usta ciepłą wodą, aby je oczyścić.
2. Użyj nici stomatologicznej do usunięcia resztek pokarmu.
3. Podaj leki przeciwbólowe (aspirynę, ibuprofen, paracetamol).
4. Udaj się do stomatologa.

URAZY JAMY USTNEJ
Przygryzienie wargi lub języka		Ból zęba		Wybity ząb		Złamany ząb
	Ucisk bezpośredni		Przepłucz usta ciepłą wodą		Przepłucz usta ciepłą wodą		Przepłucz usta ciepłą wodą
	Okład z lodu		Użyj nici dentystycznej		Umieść wybity ząb w ślinie		Okład z lodu
	Jeżeli krwawienie nie ustępuje, dzwoń po pomoc pod nr 112 lub 999		Podaj środki przeciwbólowe		Zabierz ząb poszkodowanego do stomatologa		Udaj się do stomatologa
			Udaj się do stomatologa